تبلیغات
ارتباط با حرم رضوی - امام رضا و تربیت نسل منتظر
اَللّهُمَ صَلِّ عَلی علی بن مُوسَی الِّرِضاالمَرُتَضی اَلاِمامِ التَّقیِّ النَّقیِّ وَ حُجَتِکَ عَلی مَن فَوقَ الاَرضِ وَ مَن تَحتَ الثَّری اَلصِدّیقِ الشَّهیدِ صَلاةً کَثیرَةً تآمَّةً زاکِیَةً مُتَواصِلَةً مِتَواتِرَةً مُتَرادِفَةًکَاَفضَلِ ما صَلَّیتَ عَلی اَحَدٍ مِن اَولیائِکَ

امام رضا و تربیت نسل منتظر



امام رضا (ع) و تربیت نسل منتظر

تعلیم و تربیت
وقتی سخن از تربیت است، سه واژه تربیت، تعلیم و اخلاق، ارتباطی نزدیك و گاهی هم‌معنا پیدا می‌كنند؛ لذا به بررسی نقاط اشتراك و افتراق این سه واژه می‌پردازیم. تعلیم، مصدر باب تفعیل است كه از ماده (ع ـ ل ـ م) مشتق شده است و در لغت به معنای آموختن می‌باشد. راغب اصفهانی می‌گوید:
تعلیم به اموری اختصاص دارد كه با تكرار و فراوانی همراه باشد، به گونه‌ای كه از آن، اثری در ذهن متعلم به وجود آید. برخی در بیان آن گفته اند: تعلیم آگاه كردن نفس برای تصور معانی است و تعلم آگاه شدن نفس بر آن است. (راغب اصفهانی، 1332، ماده علم؛ زبیدی، 1414ق، ماده علم)
از تربیت نیز تعاریف متعددی ارائه شده كه این تفاوت‌ها ناشی از اختلاف در مورد ریشه این كلمه است. برخی آن را مشتق از ((رب)) می‌دانند و تربیت را مناسب با آن تعریف می‌كنند. فیومی در المصباح المنیر خاطر نشان كرده كه اگر كلمه ((رب)) به غیر عاقل مضاف شود، به مفهوم مالك است؛ ولی اگر به عاقل مضاف شود، به معنای سید است.[3]
ابن فارس در مقاییس اللغه معنای آن را راجع به سه مفهوم می‌داند:
1. اصلاح الشیء: اگر به مالك و خالق و صاحب یك چیز، رب گفته شود، با در نظر گرفتن این اصل بوده است؛ چون این سه اصلاحگر مخلوق و مملوك خود هستند. 2. لزوم الشیء یا همراهی با آن است كه مراقبت مداوم از شیء است، و با معنای قبل آن، مناسب است و حالت تدریج و ادامه را در امر تربیت، ضروری می‌نماید. 3. ضم الشیء للشیء كه آن نیز با مفاهیم قبل، مناسبت دارد و پیوستن و اضافه شدن و جمع شدن چیزی با چیز دیگر را می‌رساند. (ابن فارس، 2001: ج4، ص18)
در صحاح، معانی مالك، اصلاح كننده و تمام كننده برای این كلمه ذكر شده است. (جوهری، 1407: ماده ربب)
تعریف راغب در مفردات، تقریباً تمام مضامین مذكور را در جمله‌ای كوتاه خلاصه كرده است:
الرب فی الأصل التربیه وهو إنشاء الشیء حالاً فحالاً إلی حدِّ التمام (راغب اصفهانی، 1332 ش: ماده ربب).
استاد شهید مرتضی مطهری، تربیت را این گونه تعریف می‌كند:
تربیت، عبارت است از پرورش دادن؛ یعنی استعدادهای درونی‌‌ای را كه بالقوه در یك شیء موجود است، به فعلیت درآوردن و پروردن و لهذا تربیت فقط در مورد جاندارها، یعنی گیاه و حیوان و انسان صادق است... از همین جا معلوم می‌شود كه تربیت باید تابع و پیرو فطرت، یعنی تابع و پیرو طبیعت و سرشت شیء باشد. (مطهری، 1373: ص56و57)
با مقایسه آنچه در مجموع درباره معنای ریشه‌ای لغات تعلیم و تربیت گفته شد، روشن می‌شود كه نه تنها تعلیم، وسیله‌ای برای تربیت به شمار می‌رود، بلكه خود از مصادیق تربیت است. البته بین تریبت در مقام عمل، و دانش تربیت، فرق است. تربیت در مقام عمل، امرى است كه بر فرد یا گروهى از افراد اعمال مى‏شود یا فرد یا گروهى از افراد، آن را مى‏پذیرند؛ اما دانش تعلیم و تربیت ‏یك رشته علمى است كه واقعیت‌ها و موقعیت هاى تربیتى را تحقیق و بررسى مى‏كند و امروزه مشروعیت‏ خود را در عرصه علوم به اثبات رسانده است. وجود علایق خاص، ترتیب سؤال‌ها و شیوة پاسخ دهى به پرسش‌ها، چارچوب مفهومى خاصى را فراهم مى‏كند كه آن را از دیگر علوم متمایز می‌نماید.
همچنین در هم تنیدگی فرایند تربیت و اخلاق، در گذشته موجب شده است مرز مشخصی میان این دو تصویر نشود و فرایند تربیت با اخلاق همسان پنداشته شوند و اخلاقی بودن به مثابه تربیت‌یافتگی انگاشته شود؛ چنان كه غزالی چنین نگاشت:
معنی تربیت این است كه مربی، اخلاق بد را از آدمی باز ستاند و به دور اندازد و اخلاق نیكو جای آن بنهد. (غزالی، 1372: ج 3، ص 52 ـ 53)
یا گفته شده: تربیت صناعتی است كه از طریق آن، مدارج عالیه انسانی فراهم می‌آید و پست‌ترین مراتب انسانی به كامل‌ترین رتبه خود می‌رسند. (خواجه طوسی، بی تا: ص 107)
این دو تعریف از تربیت، بیانگر آن است كه در گذشته در كلام برخی اندیشوران، تربیت به معنای اخلاق بوده است.
در تفاوت تربیت و اخلاق شهید مطهری معتقد است:
تربیت، مفهوم پرورش و ساختن را می‌رساند و فاقد قداست است؛ اما در مفهوم اخلاق، قداست نهاده شده است؛ لذا برخلاف تربیت كه برای حیوانات هم استعمال می‌شود، واژه اخلاق را در بارة حیوان به كار نمی برند. فن تربیت، وقتی گفته می‌شود كه منظور، مطلق پرورش باشد به هر شكل، این دیگر تابع غرض ماست كه طرف را چگونه و برای چه هدفی پرورش دهیم؛ اما درباره اخلاق هر كاری كه انسان، آن را به حكم ساختمان طبیعی اش انجام دهد، فعل طبیعی است، و فعل اخلاقی، فعل غیر طبیعی است. (مطهری، 1373: ص96-??)

پیش از ورود به بحث تربیت، به تناسب موضوع، لازم است بحثی از انتظار و منتظر از نگاه امام رضا علیه السلام ارائه كنیم.
انتظار و منتظر از دیدگاه امام رضا علیه السلام
موضوعی كه در زمینه مهدویت در كلام امام رضا علیه السلام یافت می‏شود، موضوع انتظار فرج یا چشم به راهِ گشایش بودن است. آن حضرت در روایات متعددی به موضوع فضیلت انتظار و فرج اشاره كرده‏است؛ از جمله در روایتی خطاب به ((حسن بن جهم)) كه از حضرتش دربارة ((فرج)) می‏پرسد، می‏فرماید:
((أولست تعلم أنّ انتظار الفرج من الفرج؟)) قلت: ((لا أدری، إلاّ أن تعلّمنی)). فقال: ((نعم؛ إنتظار الفرج من الفرج))؛ (شیخ طوسی، 1387ش:ص276)
(( آیا می‏دانی كه انتظار فرج، جزئی از فرج است؟)) گفتم: ((نمی‏دانم، مگر اینكه شما به من بیاموزید)). فرمود: ((آری؛ انتظار فرج، جزئی از فرج است)).
در روایت دیگری نیز می‏فرماید:
ما أحسن الصبر و انتظار الفرج. أما سمعتَ قول العبد الصالح: ((و ارتقبوا إنّی معكم رقیب)) ((وانتظروا إنّی معكم من المنتظرین)) فعلیكم بالصبر إنّما یجی‏ء الفرج علی الیأس و قدكان الذین من قبلكم أصبر منكم؛ (عطاردی، 1406ق: ج1، ص217)
چه نیكوست صبر و انتظار فرج! آیا سخن بنده صالح خدا [شعیب] را نشنیدی كه فرمود: ((و انتظار برید كه من [هم] با شما منتظرم)) و ((پس منتظر باشید كه من [هم] با شما از منتظرانم))؟ بر شما باد به صبر و بردباری؛ چرا كه گشایش، پس از ناامیدی فرا می‏رسد و به تحقیق، كسانی كه پیش از شما بودند، از شما بردبارتر بودند.
آن حضرت در روایت بسیار زیبایی، فضیلت انتظار را این‏گونه بیان می‏كند:
أما یرضی أحدكم أن یكون فی بیته ینفق علی عیاله ینتظر أمرنا فإن أدركه كان كمن شهد مع رسول اللّه صلی الله علیه و آله و سلم، بدرا، و إن لم یدركه كان كمن كان مع قائمنا فی فسطاطه؛ (كلینی، 1362: ج4، ص2660)
آیا هیچ یك از شما خوش ندارد كه در خانه خود بماند، نفقه خانواده‏اش را بپردازد و چشم به راه امر ما باشد؟ پس اگر در چنین حالی از دنیا برود، مانند كسی است كه همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در نبرد بدر به شهادت رسیده است. و اگر هم مرگ به سراغ او نیاید، مانند كسی است كه همراه قائم ما و در خیمة او باشد.
در اهمیت و ارزش انتظار، همین بس كه خداوند، اسماعیل را به سبب همین انتظارش صادق الوعد خوانده است. سلیمان جعفری از امام رضا علیه السلام روایت كرده است كه فرمود:
می دانید چرا خداوند، اسماعیل را صادق الوعد نامیده است؟ چون او به مردی وعده داده بود، یك سال نشست وانتظار وی را كشید)). (ابن بابویه، 1426ق:ج2، ص79)
گستره موضوع مهدویت و تأثیر رویكرد مهدوی بر تربیت نسل منتظر در جامعه رضوی
از آن رو كه حكومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف جهانی است، نگاه ما نیز به این موضوع باید جهانی باشد. تربیت اسلامی از دو زاویه به انسان می‌نگرد؛ فردی و اجتماعی. در نگاه اجتماعی اسلام، منظور از اجتماع، شهر و محله نیست و جامعة جهانی مدّ نظر شارع بوده است. ائمه علیهم السلام در تبلیغ اسلام، می‌كوشیده‌اند كه از ابزارهای جهانی استفاده كنند؛ برای نمونه جلسات عزاداری سیدالشهدا علیه السلام را می‌توان برای اقشار مختلفی برپا كرد، ولی امام محمد باقر علیه السلام به فرزندشان امام صادق علیه السلام وصیت فرمود تا ده سال در منا ـ كه محل وقوف همة حجاج است ـ برای آن حضرت مجلس روضة سیدالشهدا علیه السلام برپا كند. همین امر باعث شد این موضوع، توسعه‌ای جهانی یابد و مردم نقاط مختلف دنیا كه برای حج می‌آمدند، از این موضوع آگاه ‌شوند. این تصمیم، در حالی عملی شد كه بنی‌عباس همة راه‌ها را بسته بودند و بسیاری از ابزارهای تبلیغ در اختیار اهل بیت علیهم السلام نبود. بر خلاف ما كه خود را به زبان ملیت و قومیت خویش محدود می‌كنیم، شارع در نگاه تربیتی، اصلاً چنین دیدگاهی نداشته است.
در تربیت صحیح اسلامی، هر مسلمان باید به گونه‌ای تربیت شود كه بتواند دین خود را به همة جهان ارائه كند و برای تمام عرصه‌ها مهیا باشد؛ زیرا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، امام همة زمین‌ها و زبان‌ها و ملیت‌ها است و به هیچ مرزی محدود نمی‌شود. وقتی شیعیان فراتر از مرزها فكر كردند و حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را منجی همة جهان دانستند، به طور طبیعی منتظر آن حضرت هم بسته به میزان گنجایش و ظرفیت محدودی كه دارد، یك منجی می‌شود كه از مرزهای زمان و مكان عبور كرده است. مسلماً این شخص، هم برای اطرافیان و محیط پیرامونی خویش می‌تواند مفید باشد و هم دیگران را از وجود او بهره‌مند كند.
به استناد آیات قرآن، حضور افراد مؤمن در یك محیط، باعث می‌شود كه عذاب از بقیة مردم نیز رفع شود. خداوند متعال می‌فرماید:
>وَمَا كَانَ اللّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِیهِمْ وَمَا كَانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یَسْتَغْفِرُونَ< (انفال:33)
یعنی علاوه بر دیگر فواید متصور از تربیت این چنین نسلی، ما می‌توانیم از بركات تكوینی حضور آنان نیز بهره‌مند شویم.
زمانی كه رویكرد ما در تربیت نسل منتظر، رویكرد جهانی باشد، وظیفه ما مهم تر و بسیار سنگین است. وظیفه در تربیت جهانی به دو قسم تقسیم می‌شود؛ تربیت خانواده و تربیت جامعه؛ در تربیت خانواده، نقش اصلی را در تربیت نسل منتظر، والدین به ویژه مادر ایفا می‌كند و در تربیت نسل منتظر در جامعه، حكومت اسلامی باید با در دست گرفتن ابزارهای تبلیغاتی، تربیت را به سوی تربیت نسل منتظر سوق دهد. باید ساز و كارهای این نوع رویكرد به تربیت را از مفسران وحی الهی ـ یعنی ائمه اطهارـ دریافت كرد، پیش از ارائه راهكارهای تربیت نسل منتظر، شاخص‌های نسل منتظر از دیدگاه امام رضا علیه السلام بیان می‌شود.
شاخص‌های نسل منتظر
زمانی می‌توانیم راهكارهای مناسبی در تربیت دینی نسل منتظر ارائه كنیم كه بدانیم نسل منتظر در آموزه‌های رضوی، چه شاخصه‌هایی دارند؛ لذا در این قسمت به آن می‌پردازیم، تا هم بتوانیم ویژگی‌های نسل منتظر را از دیدگاه امام رضا علیه السلام بیان كنیم و هم بهتر بتوانیم ساز و كارها را ارائه نماییم؛ در نتیجه اگر این ویژگی‌ها در جامعه دیده نمی شود، به خود آییم و تلاشمان را شروع كنیم و اگر این شاخصه‌ها را می‌بینیم، در ترویج و برجسته كردن آن‌ها بكوشیم. در واقع، این شاخصه‌ها، میزان همبستگی جامعه را با آموزه‌های رضوی مشخص می‌كند. هر اندازه به این شاخص‌ها نزدیكتر باشیم، در حقیقت به فرهنگ رضوی و انتظار نزدیك هستیم.
شاخصه‌های نسل منتظر از دیدگاه امام رضا علیه السلام
1. توجه به آینده و ایمان به آن
 یكی از ویژگی‌های نسل منتظر، این است كه به واقعه‏ای كه در آینده اتفاق خواهد افتاد، ایمان دارند. خداوند دو هدیه بزرگ به ما كرامت فرموده است؛ نخست این كه قیامت را وعده داده و دیگر اینكه ظهور موعود را مطرح كرده است. یكی از ویژگی‌های تربیتی انسان منتظر، این است كه به آینده‏ای با وقایع و ویژگی‌های خاص می‏اندیشد. امام رضا علیه السلام به مناسبت‌های گوناگون روح اندیشیدن به آینده و ایمان به آینده‌ای روشن را در وجود یاران خود زنده می‌كرد و می‌فرمود:
الْحُجَّةُ الْقَائِمُ الْمُنْتَظَرُ فِی غَیْبَتِهِ الْمُطَاعُ فِی ظُهُورِهِ لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا یَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الْیَوْمَ حَتَّى یَخْرُجَ فَیَمْلَأَالْأَرْضَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْرا؛ (ابن بابویه قمی، 1395ق: ج2، ص372)
حجت قائم كه در غیبتش انتظار او را كشند و در ظهورش مطاع باشد، اگر از دنیا مگر یك روز باقی نمانده باشد، خدا همان روز را طولانى می‌نماید، تا ظهور كند و زمین را پر از عدالت كند؛ همان گونه كه از ستم پر شده است.
این سخن به مردم، این نوید را می‌دهد كه باید به آینده‌ای روشن امید داشته باشند. اندیشیدن و امید به آینده‌ای روشن، انسان را در انجام وظایفش محكم تر و مشتاق تر می‌كند؛ بنابراین نسل منتظر باید به گونه‌ای پرورش یابد كه ایمان به آینده‌ای روشن در وجود او نهادینه شده باشد.
2. آمادگی
 دومین ویژگی نسل منتظر، آمادگی است. نسل منتظر باید بداند كه در عصر ظهور، دارای چه نقشی است. انسان منتظر باید آمادگی كارگزاری حكومت جهانی را داشته باشد. امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به نیرو و انسانی نیاز دارد كه بتواند با پدیده‏ها و شرایط گوناگون، رو به رو شود. این امر كه افراد، در دوران غیبت، قابلیت‌ها و تخصص‌های خود را گسترش ندهند، با مفهوم انتظار، تطابق ندارد.
امام رضا علیه السلام به گونه‌ای از ظهور، سخن می‌گفت كه این روح آمادگی را درون انسان‌ها پرورش می‌داد. آن حضرت از قول جدش صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:
أَفْضَلُ أَعْمَالِ أُمَّتِی انْتِظَارُ فَرَجِ اللَّه؛ (ابن بابویه، 1378: ج2، ص36)
بهترین عبادات امّت من انتظار فرج و گشایش ]در امور مسلمین[ از جانب خدا است.
معناى انتظار فرج الهى، آماده كردن خود برای آن، و كوشش و خودسازى براى آمدن آن است؛ مانند كسى كه منتظر وقت نماز، یا وقت افطار، یا آمدن مسافرش است كه این گونه نیست كه بدون هیچ اقدامى دست روى دست بگذارد و بگوید: هر چه شدنى است، خواهد شد. انتظار فرج آل محمّد علیهم السلام را نیز كسانى دارند كه در راه تحقّق آن، شبانه روز مى‏كوشند و خود و جمعیّت خود را براى آن آماده می‌كنند. و باید دانست كه هرگاه خود را براى تحقّق و پذیرش ظهور آماده ساختیم، خداوند كار را تمام نموده رحمت خود را شامل ما خواهد كرد؛ در غیر این صورت، نباید انتظار بیهوده داشت. بنابر روایات بسیاری، این جمعیّت در جهان، پیدا خواهند شد و سعادت دیدار محبوب را خواهند یافت و به مطلوب خواهند رسید.
 3. تفكر جهانی
چهارمین ویژگی نسل منتظر، این است كه از خویشتن بیرون آمده و جهانی شده‌اند. یكی از ویژگی‌های انتظار، این است كه انسان‌ها را از درون خودشان بیرون بیاورد؛ تا از پرداختن به مسائل جزئی زندگی خود دوری كنند. خود‌محوری برای جامعه، بسیار خطرناك است. خودمحوری، یعنی این كه شخص، خود را در حد خود و خانة خود ببیند. این نوع تفكر، هیچ گاه به نسل آینده نمی‌اندیشد و برای تربیت آن‌ها احساس نیاز و وظیفه نمی كند؛ در حالی كه در احادیث شریف امام رضا علیه السلام می‌خوانیم كه منادی در روز ظهور حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف، همه را خطاب می‌كند، آن حضرت می‌فرماید:
هُوَ الَّذِی یُنَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ یَسْمَعُهُ جَمِیعُ أَهْلِ الْأَرْضِ بِالدُّعَاءِ إِلَیْهِ یَقُولُ: ((أَلَا إِنَّ حُجَّةَ اللَّهِ قَدْ ظَهَرَ عِنْدَ بَیْتِ اللَّهِ فَاتَّبِعُوهُ فَإِنَّ الْحَقَّ مَعَهُ وَ فِیه))؛
او ]حضرت مهدی[ عجل الله تعالی فرجه الشریف كسى است كه ندا دهنده‌ای از آسمان به نام وى فریاد كند كه همه اهل زمین دعوت به سوى او بشنوند؛ گوید: ((هان! همانا حجت خدا نزد خانه خدا آشكار شد. او را پیروى كنید كه حق با او و در او است)). (ابن بابویه قمی، 1395: ج 2، ص372)
عبارت ((جَمِیعُ أَهْلِ الْأَرْضِ)) نشان می‌دهد كه ظهور حضرت عجل الله تعالی فرجه الشریف جهانی است؛ بنابراین تربیت دینی نسل منتظر نیز باید جهانی باشد. به فرمودة حضرت امام رضا علیه السلام یاران امام عصر از دورترین نقاط جهان گرد هم می‌آیند: ((یَجْتَمِعُ إِلَیْهِ ‏مِنْ أَقَاصِی الْأَرْض)). (ابن بابویه قمی، همان، ص378) آنان همه یك ویژگی دارند و آن، اینكه تربیت شده برای امامشان هستند. این افراد را تفكری جهانی به هم پیوند داده است.
4. زیستن با یاد او
 ما باید به نسل منتظر بیاموزیم، از امامی كه در پس پرده غیبت است، چگونه بهره ببرد و چگونه با یاد او زندگی كند. نسل منتظر باید لحظه به لحظه از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بهره بگیرد. هر نعمتی كه نصیب همه ما شده، از بركت یاری طلبیدن از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. یكی از ویژگی‌های نسل منتظر، این است كه در همه اعمال، به امام زمان توجه دارد. امام رضا علیه السلام فرمود:
((إِنَّ مِنْ بَعْدِ الْحَسَنِ ابْنَهُ الْقَائِمَ بِالْحَقِّ الْمُنْتَظَر)) فَقُلْتُ لَهُ: ((یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَ سُمِّیَ الْقَائِمَ)) ((قَالَ لِأَنَّهُ یَقُومُ بَعْدَ مَوْتِ ذِكْرِهِ وَ ارْتِدَادِ أَكْثَرِ الْقَائِلِینَ بِإِمَامَتِه)). (ابن بابویه قمی، همان)
این سخن، به خوبی نشان می‌دهد كه مردم عصر ظهور، از یاد امام خویش غافلند.
5. خدامحوری
 از ویژگی‌های نسل منتظر، خدامحوری است. این ویژگی، جوهره اساسی رفتار و منش فرد دیندار است و در جایگاه مهم‌ترین عامل در ایجاد تمایز تربیت دینی از دیگر حوزه‏های تربیتی، مطرح می‏شود. به‏طور مشخّص، مفهوم خدامحوری عبارت است از ((جهت‏گیری كلیه اعمال و رفتارهای انسان به سوی ملاك‌ها و معیارهای الهی)). انعكاس این امر در فضای تربیت، بیانگر ویژگی خدامحوری است. امام رضا علیه السلام می‌فرماید: ((أوّل الأیمان هو التوحید، و الإقرار للّه تبارك و تعالى بالوحدانیة)). (عطاردی، 1406: ج 2، ص159)
این سخن به خوبی وظیفه متولیان تربیت نسل منتظر را روشن می‌كند كه باید توحید را در ذهن و جان نسل منتظر وارد كنند.
6. دین محوری
 دین، ناظر به كلیه جوانب زندگی انسان است و با نگرشی فراتر از رفع نیازهای موضعی و مادی، جهت‏دهنده بسیاری از خواسته‌های انسان در روند زندگی از حیث گزینش و نحوه عمل و مسیر آن می‏باشد. دین است كه به زندگی، محتوا می‌دهد و آن را ازامپراتوری قدرتمند فن آوری كه به اذعان اندیشوران، یكی از ثمرات منفی آن، پوچی و بی‌محتوایی زندگی و بی‌معنا كردن آن است، نجات می‌دهد. همچنین از تحیر و سرگردانی ناشی از گرفتار شدن در دریایی از اطلاعات بی‌حد و مرز، نجات می‌دهد. دین است كه آرامش بخش انسان در دنیای پر از تنش و اضطراب امروزی است. امام رضا علیه السلام یكی از ویژگی‌های امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف را آشكار كردن دین می‌داند و می‌فرماید:
 التاسع من ولدك یا حسین هو القائم بالحق، المظهر للدین؛ (عطاردی، 1406: ج1، ص221).
بنابراین انسان‌هایی منتظرند كه دین، محور زندگی شان باشند و خواهان ظهور كسی باشند كه دین را به معنای واقعی كلمه برایشان آشكار كند.
7. عدالت خواهی
 نسل منتظر از بی عدالتی و ظلم، تنفر دارد و مخالفتش را به هر نحو ممكن اعلام می‌كند. عدالت از مقوله‌هایی است كه همة پیامبران زعامت و رهبری خود را بر مبنای آن قرار داده‌اند. امام عصر علیه السلام نیز خود عدالت گستر است و در پی نسلی عدالت خواه. تا مردم، ضرورت عدالت را نفهمند و نخواهند، فرج را انتظار نخواهند داشت؛ لذا امام رضا علیه السلام در برخی موارد، امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را عدالت‌گستر معرفی می‌كند تا بفهماند كه نسل منتظر، باید عدالت خواه و عدالت محور باشد. آن حضرت می‌فرماید:
فإذا خرج أشرقت الأرض بنوره و وضع میزان العدل بین الناس. (عطاردی، همان: ج1، ص223)
8. تجلی گاه ویژگی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
نسلی را می‌توان یك نسل منتظر نامید كه بر اساس تربیت صحیح دینی، ویژگی‌های امام، در آن‌ها تجلی یافته باشد یا دست كم، دوستدار و خواهان صفاتی باشند كه امامشان دارا است. امام رضا علیه السلام در مناظره خود با راس الجالوت ویژگی‌های امام را این گونه بیان فرمود:
به تورات، انجیل، زبور و قرآن، احاطه داشته باشد و با پیروان هر یك با كتاب خودشان احتجاج كند. همه زبان‌ها را بداند و با اهل هر زبانى با زبان خودش، مباحثه كند. افزون بر این‌ها، باید از هر آلودگى و عیبى، پاك باشد. همچنین عادل، با انصاف، حكیم، دلسوز و مهربان، بردبار، اهل بخشش و گذشت، راستگو و نیكوكار، صمیمى، امین و مطمئن باشد و امور مردم را حلّ و فصل كند. (قطب راوندی، :ج1، ص350)
این‌ها برخی از صفاتی است كه امام رضا علیه السلام برای امام برشمرده است. در رهرو امام نیز باید این صفات ظهور كند. در كشورهای مسلمان باید عده‌ای باشند كه به همه زبان‌ها آگاهی یابند تا بتوانند با هر كس با زبان خودش احتجاج كنند. باید عده‌ای از ادیان آگاهی كامل داشته باشند، تا بتوانند با پیروان هر دینی طبق آیین خودشان مناظره و بحث كنند. نیز باید دلسوزی، انصاف، عدالت، راستی، صبر و بردباری، مهربانی از خصوصیات آن‌ها باشد. بنابراین وظیفه متولیان تربیت است كه به گونه‌ای نسل منتظر را تربیت كنند كه ویژگی‌های رهبر و امام شدن و مسؤولیت پذیری در حكومت مهدوی را داشته باشند.
ساز وكارهای تربیت دینی نسل منتظر از دیدگاه امام رضا علیه السلام
تربیت نسل، یك مسأله بسیار حساس و مهم است كه در اسلام به آن اهمیت زیادی داده شده است. نكته اساسی‌ای كه در آموزه‌های رضوی به چشم می‌خورد، تربیت دینی است. امام رضا علیه السلام دربارة اهمیت آموختن تعالیم دینی برای جوانان می‌فرماید:
لَوْ وَجَدْتُ شَابّاً مِنْ شُبَّانِ الشِّیعَةِ لَا یتَفَقَّهُ لَضَرَبْتُهُ عِشْرُینَ سَوْطا؛ (مجلسی، بی‌تا: ج75، ص346)
اگر جوانی از جوانان شیعه را بیابم كه در مقام فراگیری دانش دین نباشد، ]برای تنبیه او[ بیست تازیانه بر او خواهم زد.
این روایت، نشان می‌دهد كه هر فردی از مسلمانان باید با آموزه‌های دینی آشنا باشد؛ یا به روش اجتهادی یا تقلیدى. در غیر این صورت، اهل‌بیت، او را ملامت می‌كنند.
در این نوشتار، سازوكارهای تربیت دینی نسل منتظر را كه امام علیه السلام بر آن تأكید دارد، به دو بخش تقسیم می‌كنیم؛ یكی سازوكارهای تربیتی كه باید در خانواده انجام گیرد و دیگری سازوكارهایی كه باید در حوزه جامعه صورت گیرد. البته این تقسیم بندی، دلیل بر آن نیست كه در یك مورد، فقط خانواده نقش دارد و دیگری تنها جامعه؛ بلكه جامعه و خانواده در تمام موارد مشتركند؛ اما گاهی در یك مورد، نقش خانواده، نقش اصلی است و به همین جهت آن را در حوزه خانواده ذكر كرده‌ایم.
تربیت نسل منتظر و سازوكارهای آن در حوزه خانواده
1.توجه به نقش خانواده
 در بارة نقش خانواده، باید به دو مرحله اشاره كرد كه در تربیت نسل منتظر، نقش اساسی در بر دارد؛ یكی از این مراحل، نقش خانواده در تربیت دینی فرزند پیش از تولد او است كه می‌توان از برخی مواردآن، با عنوان عامل زیست شناختی و وراثتی یاد كرد. نقش وراثت و انتقال خلق و خو‌های پدر و مادر به فرزندان بر كسی پوشیده نیست. وراثت با وجود اختیار فرزندان، زمینه و بستر مناسبی برای پذیرش و حركت فرزندان به سوی مسیر خاص را فراهم می‌آورد. از مواردی كه امام رضا علیه السلام بر آن تأكید می‌فرماید، اخلاق نیك پدر و مادر است. حسین بن بشار واسطى به حضرت رضا علیه السلام نامه‏اى نوشت كه یكى از بستگانم درخواست وصلت با من دارد؛ ولى بداخلاق است. حضرت در جواب فرمود: ((اگر اخلاقش بد است، با او ازدواج نكن)). (فلسفی، 1368: ج1، ص176)
در حدیثی دیگر حضرت رضا علیه السلام از پدرانش از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت كرده است كه حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
لا تسترضعوا الحمقاء و لا العمشاء فان اللبن یعدى؛ (عطاردی، 1406:ج 2، ص278)
زنان احمق و كم‌بین را براى شیردادن به كودكان خود اختیار نكنید؛ چرا كه شیر زن ]در بچه[ اثر می‌گذارد.
تأثیر وراثت، به معنای اختیار نداشتن انسان نیست؛ بلكه بیان روند طبیعی انتقال صفات از اصل به فرع است. در حقیقت، سعادت، شقاوت، كفر، ایمان و... در كودك، حالت تعلیقی دارد كه چون در محیط مساعد قرار گیرد، به فعلیت می‌رسد. به بیان دیگر، نقش وراثت، آن است كه زمینه‌های سرشتی را قوی‌تر می‌كند و ضریب امكان تحقق آن‌ها را در شرایط محیطی مناسب، افزایش می‌دهد.
پس اگر انسان در انتخاب همسر دقت كند و عوامل دینی و اخلاقی را در اولویت قرار دهد، بستری فراهم می‌آورد تا در آینده بتواند به آسانی محبت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را به فرزند خود انتقال دهد.
پس از انتخاب همسر شایسته، در طلیعه ازدواج باید مهم‌ترین هدف ازدواج كه همان تربیت فرزندان صالح است، مورد توجه باشد. باید یاد خداوند متعال میهمان قلب‌های پاك زن و مرد باشد و آن‌ها، ضمن رعایت سایر آداب نكاح، از خداوند فرزند سالم و صالح بخواهند. در كتاب شریف فقه الرضا، در بارة نخستین برخورد زن و مرد، خطاب به شوهر، چنین آمده است:
هنگامی كه زن به خانه تو وارد شد، پیشانی اش را بگیر؛ او را به طرف قبله بنشان و بگو: ((خداوندا! او را به امانت گرفته ام و با میثاق تو بر خود حلال كرده ام؛ پروردگارا! از او فرزند با بركت و سالم روزی ام كن و شیطان را در نطفه شریك مساز و سهمی برای او قرار مده)). (امام رضا، 1406:ص 54)
در تربیت پیش از تولد كودك، به مرحله انعقاد نطفه نیز باید توجه داشت. بر اساس آموزه‌های دینی، یكی از مراحلی كه در شكل گیری شخصیت دینی و مهدی باور فرزندان مؤثر است، مرحله انعقاد نطفه است. اعمال و رفتار والدین در برخوردهای تربیتی و مذهبی سهم عظیمی را در این امر ایفا می‌كند. خاصه اینكه شرع، دستور‌های زیادی برای این مرحله صادر كرده است كه توجه به آن‌ها گامی مؤثر برای تربیت نسل منتظر می‌باشد. تجربه نشان می‌دهد خواندن دعاهایی كه تقویت كننده ارتباط با امامان معصوم علیهم السلام است، در تربیت نسل مهدی باور مؤثر است. 
در سورة قصص كه به نقل ماجراهای قوم بنی‌اسراییل و حضرت موسی پرداخته است، خداوند تكوّن شخصیت موسی علیه السلام و رشد او را كنار سه زن مؤمن فوق العاده (مادر و خواهر آن حضرت و همسر فرعون) نشان می‌دهد كه این سه زن می‌توانند الگوی زنان عصر انتظار باشند. مسلماً اگر زنان بخواهند در عصر انتظار، فرزندانی مطهّر تربیت كنند، باید ویژگی‌های فوق العاده‌ای داشته باشند؛ مثلاً مادر حضرت موسی ظرفیت دریافت وحی داشته است؛ (هر چند این وحی در حدّ انبیا نبوده)
خداوند به مادر موسی نبوت فرزندش را چنین نوید می‌دهد:
>وَأَوْحَیْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِیهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَیْهِ فَأَلْقِیهِ فِی الْیَمِّ وَلَا تَخَافِی وَلَا تَحْزَنِی إِنَّا رَادُّوهُ إِلَیْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِینَ<؛ (قصص:7).
نوید نبوت مانند مقام‌های دنیایی نیست؛ بلكه پیام یك مجموعه مسؤولیت و تكلیف است. آن هم حضرت موسی كه قرار بوده با سه قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی فرعون، هامان و قارون مبارزه كند. این زن باید خود بانویی لطیف، عابد، عارف، سیاسی و با درك نظامی باشد كه خداوند به او چنین نوید و جایزه‌ای می‌دهد وگرنه اگر ظرفیت هریك از این‌ها را نمی‌داشت، بی‌تردید، برابر این بشارت، موضع می‌گرفت.
مرحله دوم نقش خانواده در تربیت دینی كودك، مرحله پس از تولد است. در این مرحله نیز به كارگیری اصول تربیتی، نقشی اساسی را در تربیت فرزند ایفا می‌كند؛ اما عواملی نیز هستند كه احادیث سفارش می‌كنند آن‌ها را در تربیت فرزند رعایت كنیم؛ یكی از این موارد، لقمه حلال است. خوردن و آشامیدن، شرط حیات انسان و امری است كه امر و نهی نمی‌پذیرد؛ اما این‌كه انسان چه چیزی را بخورد و چه چیزی را نخورد، مهم است. دین اسلام، برای این مسأله اهمیت فراوان قائل شده است و آیات و روایات فراوانی در این زمینه وجود دارد: >فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلالاً طَیِّبًا<؛
پدر و مادر باید بدانند كه لقمه، حتی در دوران جنینی بر ایمان و اعتقاد كودك اثر دارد. علاوه بر اینكه امام رضا علیه السلام به حلال بودن لقمه تأكید دارد، در سخنان گهربار حضرتش مواردی دیده می‌شود كه برخی مواد غذایی را برای زنان باردار توصیه می‌فرماید. آن حضرت در این باره می‌فرماید:
به زنان آبستن خود كندر بخورانید كه اگر در شكم، پسر دارند، هوشمند و دلیر گردد و اگر دختر باشد، خوش خلق و زیبا گردد و.... (كمره ای، 1351ش:ج10، ص217)
2. تحكیم خانواده
 در پرورش یك نسل منتظر، خانواده از جایگاه والایی برخوردار است. اگر بنا باشد مردم به حال خود رها شوند و هر كس به دنبال خواسته‌ها و هوس‌های خود برود، اجتماع به صورت ناموزون و ناهماهنگ درمی آید و هرج و مرج و بی‌بند و باری بر آن، حاكم خواهد شد؛ چون اجتماع، وابسته به خانواده و تربیت خانواده است. از آن جا كه اصلاح جامعه، به اصلاح فرد وابسته است، تا فرد، اصلاح نشود، جامعه هم اصلاح نمی‌شود و در این اصلاح، نقش خانواده و زن، اهمیت بسزایی دارد. به طور كلی، اجتماع، همان خصوصیاتی را به خود می‌گیرد كه افراد آن دارند و وقتی محیط، سالم می‌شود كه افراد آن جامعه، مردمانی پرهیزگار باشند و پیوسته در راه اصلاح قدم بردارند. این حركت تربیتی و اخلاقی در جامعه، نشانگر وجود زنان و مادرانی است كه مردانی باایمان و باتقوا را در خانواده و در دامان پر مهر خود پرورش می‌دهند.
زن و شوهر در روابط عاطفی با یك دیگر باید این بیان گُهربار امام رضا علیه السلام را در نظر گیرند كه:
 اگر مؤمنی خشمگین شود، عصبانیت، وی را از طریق حق بیرون نمی برد و اگر شادمانی یابد، این خرسندی، وی را دچار باطل نمی كند و چون به اقتداری می‌رسد، بیش از آنچه حق دارد، نمی گیرد. (فضل الله، 1380: ص236)
امام رضا علیه السلام در سیره عملی خویش در راستای تقویت عواطف و تكریم شخصیت حاضران در خانه و در جمع معاشران این گونه بود. ابراهیم بن عباس می‌گوید:
هرگز شخصیتی برتر از امام رضا علیه السلام ندیدم. هرگز پای خویش را مقابل همنشین خویش، دراز نمی كرد و پیش از او تكیه نمی داد. به خدمتگزاران دشنام نمی گفت، صدایش به خنده بلند نمی شد و همواره با غلامان و زیردستان خود، كنار سفره غذا می‌نشست. (اربلی، 1421.ق: ج2، ص247)
3. خودسازی زنان در جایگاه مادران اجتماع
 افرادی كه می‌خواهند در جامعه منتظران، مثمر ثمر باشند و دیگران را در راستای اهداف جامعه منتظر بسازند، ابتدا باید خودساخته و مزین به شاخصه‌های نیكو باشند. مسأله خودسازی برای همه مهم است؛ اما برای زنان از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ زیرا نقش اصلی در تربیت نسل منتظر را زنان ایفا می‌كنند. زنان هستند كه وظیفه اصلی آنان دیگرسازی است. اگر زنی خود به اخلاق مهدوی مزیّن باشد، می‌تواند بدون هزینه‌ای نسلی منتظر تحویل دهد. اهمیت نقش زنان در این باره به این دلیل است كه مردان بیشتر تك مسؤولیتی هستند؛ یعنی تنها به ساختن خویش می‌پردازند؛ ولی زنان علاوه بر خودسازی به دگرسازی نیز می‌پردازند كه همان پرورش فرزندان و نسل منتظر باشد. امام رضا7 با توجه به این مسؤولیت عظیم مادران، سفارش اكید داشت كه با زنانی شایسته ازدواج كنند. آن حضرت می‌فرماید: ما أفاد عبد فائدة خیرا من زوجة صالحة إذا رآها سرّته و إذا غاب عنها حفظته فی نفسها و ماله؛ (عطاردی، 1406: ج2، ص256). از آنچه گفته شد، نتیجه می‌گیریم كه مادر، اولین الگوی اخلاقی برای فرزندان است. در جامعه‌ای كه شاخصه‌های منتظر بودن در مادر نباشد، تربیت نسلی منتظر محال است؛ لذا برای تربیت نسلی منتظر بر ما است كه به تربیت اخلاقی مادران توجه كنیم. البته تربیت ایمانی و عبادی مادران هم در تربیت نسل منتظر اثر دارد؛ اما اخلاق مادر چون عملا به كودك نشان داده می‌شود، اثر بارزتری دارد.
4.باور و ایمان والدین برای تربیتی هدفمند
 آنچه در فرآیند تربیت نسل منتظر، مهم است، این است كه والدین باور داشته كه در جامعه اسلامی مهدی باور، باید برای فرزند به تربیتی هدفمند توجه كرد. حضرت زكریا7 افق دیدش این نبود كه فرزندی داشته باشد تا فلان رتبه مادی و دنیایی را به دست بیاورد؛ بلكه او به تربیتی هدفمند می‌اندیشید. حضرت زكریا می‌گوید: خدایا! به من فرزندی عطا كن كه وارث علم یعقوب شود و عالمی دینی شود كه بتواند علمش را به دیگران منتقل كند؛ نه اینكه صرفاً یك شهروند خوب و سالم باشد. خداوند متعال می‌فرماید:
>هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِیَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِی مِن لَّدُنْكَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً إِنَّكَ سَمِیعُ الدُّعَاء< (آل عمران:38)
حضرت یحیا، فرزند دوره كهنسالی یك پیرمرد و پیرزن بوده؛ ولی با این حال، خداوند، او را به مقام یاوری پیامبر اولوالعزم زمان خویش نایل كرد. آن بزرگوار به سبب ممانعت از انجام فعل حرام، به دست ((هیرودس پادشاه)) به طرز فجیعی به شهادت رسید؛ ولی الآن با گذشت حدود دو هزار سال همچنان نام و مقبره اش پابرجا است. وقتی یكی از شاخصه‌های نسل مهدی باور از نگاه امام رضا علیه السلام اندیشیدن به آینده است، این تفكر، تربیت را نیز هدفمند می‌سازد.
5. به كار گیری اصول تربیتی
 در بارة اصول تربیتی، می‌توان به نكاتی اشاره كرد؛ از جمله سلامت نفس مربی. كسانی كه در مصدر و بستر تربیت قرار می‌گیرند، باید ابتدا به تربیت خود بپردازند. یك انسان تربیت شده، قادر خواهد بود درجایگاه مربی، نقش خود را به خوبی ایفا كند. در بیماری‌های ویروسی و واگیردار، معمولاً شخصی را كه به بیماری مبتلا می‌باشد، از استفاده مشترك از وسایل، منع می‌كنند؛ زیرا انتقال میكروب، باعث بیمار شدن افرادی است كه در آن محیط زندگی می‌كنند. در خانواده‌ای كه پدری عصبانی، پرخاشگر، بدزبان یا مادری مضطرب، وسواسی و افسرده وجود دارد، مسلماً در روحیه فرزندان اثر منفی می‌گذارد.
از دیگر اصول، توجه به تفاوت‌های فردی است؛ یكی از اصولی كه مربی باید در تربیت، به آن، توجه كند، اصل تفاوت‌های فردی است. در قرآن كریم، آیاتی وجود دارند كه تفاوت‌ها و برتری بین افراد را تشریح می‌كند. تفاوت‌ها در خلقت و در عمل و در محیط‌های گوناگون وجود دارد، و شكی نیست كه این تفاوت‌های بین افراد، ناشی از حكمت الهی است؛ زیرا همین تفاوت است كه آنان و اجتماع را به سوی تكامل مستمر سوق می‌دهد؛ به طوری كه اگر بشر مانند زنبور عسل، یكنواخت خلق شده بود، حسّ ترقی طلبی و بلندپروازی انسانی در نهاد او وجود نداشت. گاهی در بعضی از خانواده‌ها به مواردی برمی خوریم كه بعضی از پدران و مادران به امید داشتن فرزندانی متدین، بدون اینكه ظرفیت روحی و توانایی فرزندشان را در نظر بگیرند، اعمالی را بر آن‌ها تحمیل می‌كنند و با این روش نادرست، حالت دلسردی و بدبینی به مسائل معنوی در فرزندان ایجاد می‌كنند و اشكالات گوناگون تربیتی را هم به بار می‌آورند. امام رضا علیه السلام می‌فرماید:
حدّث الناس بما یعرفون، و اتركهم ممّا لایعرفون. (عطاردی، 1406: ج2، ص456)
اى یونس با مردم طبق فهم و دانش آن‌ها سخن بگو، و از آنچه درك نمی‌كنند دست بكش.
6. تشویق جوانان به ازدواج
 در جامعه‌ای كه سن ازدواج بالا می‌رود و جوانان تمایلی به ازدواج نشان نمی دهند، فساد اخلاقی روز به روز بیشتر می‌شود؛ به علاوه، شور و نشاط جوانی برای تربیت فرزند در سنین پایین تر، بیشتر است. باید مشكلات ازدواج جوانان امروزی را كه بیشتر مسائل دست و پا گیر و ساختگی خودمان است، از سر راه برداشت. 20 تا 25 سالگی، سنی است كه اوج نشاط و شادابی است و اگر جوانان جامعه در این سن ازدواج كنند، این نشاط و فعالیت، صرف تربیت فرزند می‌شود؛ در نتیجه نسلی كه اینان پرورش می‌دهند، بسیار به معیارها و شاخص‌های نسل منتظر، نزدیك است. در مقابل، جامعه‌ای كه جوانان در فاصله سنی بین 30 تا 40 ازدواج می‌كنند، و نشاط و فعالیت جوانی شان صرف تفریحات ناسالم و گناه شده است، پدر و مادری كه به تفریحات ناسالم دوران جوانی عادت كرده‌اند، آیا می‌توانند نسل منتظری را تربیت نمایند؟. از امام رضا علیه السلام نقل شده است:
جاء رجل إلى أبی جعفر علیه السلام، فقال أبی: ((هل لك من زوجة؟)) قال: ((لا)) قال: ((ما أحبّ أن لی الدّنیا و ما فیها و أنى أبیت لیلة لیس لی زوجة)) ثمّ قال أبی علیه السلام: ((ركعتین یصلّیهما رجل متزوّج أفضل من رجل یقوم لیله و یصوم نهاره أعزب. (عطاردی، 1406: ج2، ص256)
مردى خدمت حضرت باقر علیه السلام آمد. امام به او فرمود: ((آیا همسر دارى؟)) گفت: ((ندارم)). فرمود: ((من دوست ندارم شبى زن نداشته باشم؛ در صورتى كه همه دنیا مال من باشد)). سپس حضرت فرمود: پدرم مى‏فرمود: ((دو ركعت نمازى كه مرد متأهل می‌خواند بهتر از مجردی است كه روزها را روزه داشته باشد و شب‌ها را به عبادت بگذراند)).
در محیط خانواده، پدران و مادران باید فرهنگ صحیح ازدواج و همسرداری را به جوانان بیاموزند، تا شاهد تربیت نسلی منتظر باشیم.
نتیجه گیری
یكی از مسائل حساس جامعه كنونی، تربیت نسلی است كه با امام عصر خود و فرهنگ ظهور آشنا باشند. در این راستا، خانواده و جامعه هر دو نقشی اساسی را در تربیت دینی نسل منتظر ایفا می‌كنند.
امام رضا علیه السلام به موضوع مهدویت نظر داشته و در روایات متعددی به موضوع فضیلت انتظار اشاره فرموده است. از نگاه آن حضرت، دین محوری، خدامحوری، اندیشیدن به آینده، با یاد امام عصر زندگی كردن، تفكر جهانی داشتن، و آمادگی ظهور و تخلق به اخلاق امام، از شاخصه‌های نسل منتظر است.
با توجه به ویژگی‌ها و شاخصه‌هایی كه آن امام برای نسل منتظر ارئه می‌دهد، می‌توان راهكارهایی را برای تربیت دینی نسل منتظر ارائه داد. در تربیت دینی نسل منتظر، خانواده و جامعه هر دو تاثیر بسزایی دارند؛ لذا در این نوشتار، سازوكارهای تربیت دینی در دو حوزه خانواده و جامعه به طور جداگانه بررسی شده است. البته تعیین كردن یك سازوكار برای خانواده به معنای تأثیر نداشتن جامعه نیست؛ بلكه در تمام موارد، خانواده و جامعه با هم نقش دارند؛ اما گاهی نقش یكی از دیگری پررنگ تر و حساس تر است. توجه به نقش خانواده، باور و ایمان والدین برای تربیتی هدفمند، خودسازی اخلاقی زنان در جایگاه مادران اجتماع، تحكیم خانواده، به كار گیری اصول تربیتی و تشویق جوانان به ازدواج، از راهكارهایی است كه نقش خانواده در آن پررنگ تر است.
شناساندن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به مردم، ترویج خداگرایی در جامعه، ترویج فرهنگ حق باوری و خدامحوری و عدالت خواهی، تقویت دینداری و ایجاد فضای مطهر، آموزش و گسترش مراسم عبادی، تأكید بر نقش تعقل و نهادینه كردن انتظار فرج از مسائلی است كه جامعه در اجرای آن نقش حساسی دارد.
فهرست منابع
قرآن كریم.
1.       ابن بابویه قمی، محمد بن علی، عیون اخبارالرضا، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1426ق.
2.       كمال الدین و تمام النعمه، تهران، اسلامیه، چ2، 1395.ش.
3.       معانی الاخبار، قم، جامعه مدرسین، 1403ق.
4.       ابن فارس، أبو الحسین أحمد بن فارس، مُعْجَمُ مقاییس اللُّغَة، بیروت، دار إحیاء التراث العَرَبی، 2001م.
5.       اربلی، علی بن عیسی، كشف الغمّة، قم، انتشارات الشّریف الرّضی، 1421ق.
6.       امام رضا، علی بن موسی، الفقه یا فقه الرضا، تحقیق مؤسسه آل البیت، مشهد، انتشارات المؤتمر العالمی للامام الرضا، 1406 ق.
7.       امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406ق.
8.       جوهری، اسماعیل بن حماد، تاج اللغة، بیروت، دار العلم للملایین، چ4، 1407ق.
9.       خواجه طوسی، نصیر الدین، اخلاق ناصری، تهران، خوارزمی، بی تا.
10.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات، تهران، مرتضوی، 1332ش.
11.   زبیدی، مرتضی، تاج العروس، بیروت، دارالفكر، 4141ق.
12.   شیخ طوسی، محمدبن حسن، الغیبه، قم، انتشارات مسجد جمكران، 1386ش.
13.   شیخ مفید، الإرشاد، قم، كنگره شیخ مفید، 1413ق.
14.   عطاردی، عزیز الله، مسند الامام رضا علیه السلام، مشهد، آستان قدس، 1406ق.
15.   غزالی، ابوحامد، احیاء العلوم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ3، 1372ش.
16.  فضل الله، محمد جواد، تحلیلی از زندگی امام رضا علیه السلام، ترجمه سید محمد صادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1380ش.




موضوع: امام رضا(ع)، سخنان علما و بزرگان، قرآن، برچسب ها: تربیت نسل منتظر، روانشناسی،
[ شنبه 21 بهمن 1396 ] [ 07:26 ب.ظ ] [ امیرحسین شجاعی ]

زیارت مجازی حرم مطهر رضوی

فا تولز – ابزار رایگان وبمسترکد پرچم های سه گوش

هدایت به بالای صفحه

پشتیبانی